Neden Kentsel Zekâ?
Yıllardır akıllı şehirler üzerine çalışıyorum. Bu çalışmalar ilerledikçe şunu daha net görmeye başladım: Bir kenti yalnızca teknolojiyle açıklamak yetersiz kalıyor.
Sensörler, veri platformları, dijital hizmetler ve yapay zekâ çok önemli. Ancak bir kentin nasıl yönetildiğini, nasıl öğrendiğini ve geleceğe nasıl hazırlandığını anlamak için bunların ötesine bakmak gerekiyor.
Çünkü kent dediğimiz şey yalnızca altyapıdan ibaret değil. Hafızası, deneyimi, ekonomisi, yönetim kültürü, planlama geçmişi, toplumsal yapısı ve ortak aklı var.
Ben Kentsel Zekâ kavramını bu eksikliği tamamlamak için geliştirdim.
Akıllı Şehir Anlatısında Eksik Olan Ne?
Akıllı şehir yaklaşımı uzun yıllar boyunca teknolojik kapasiteyi merkeze aldı.
Daha fazla sensör, daha fazla veri, daha fazla bağlantı ve daha fazla otomasyon çoğu zaman daha akıllı kent anlamına geldi.
Oysa teknolojiye sahip olmak ile onu doğru kullanmak aynı şey değil.
Bir kent dünyanın en gelişmiş dijital altyapısına sahip olabilir. Ama geçmişte yaptığı hatalardan öğrenmiyorsa, insanlarının deneyimini dinlemiyorsa, yönetim kapasitesini geliştiremiyorsa ve ürettiği veriyi doğru karara dönüştüremiyorsa gerçekten ne kadar akıllıdır?
Benim için mesele tam olarak burada başlıyor.
Kentsel Zekâ Formülünü Neden Böyle Kurdum?
Kentsel Zekâ yaklaşımımı şu formülle ifade ediyorum:
Kentsel Zekâ = Kent Birikimi × Teknolojik Çarpan
Bu formülde özellikle çarpma işareti kullanıyorum.
Çünkü teknolojiye tek başına belirleyici bir değer vermiyorum. Teknoloji, kentin sahip olduğu birikimi büyüttüğü, işlediği ve daha nitelikli kararlara dönüştürdüğü ölçüde anlam kazanıyor.
Kent birikimi zayıfsa teknolojik kapasitenin etkisi de sınırlı kalır. Güçlü bir kent birikimi ise doğru teknolojiyle birleştiğinde çok daha büyük bir yönetim kapasitesine dönüşebilir.
Kent Birikimi Neden Merkezde?
Benim yaklaşımımda kent birikimi şu unsurlardan oluşuyor:
Kent Birikimi = Kent Hafızası + İnsan Deneyimi + Yönetim Vizyonu + Planlama + Ekonomi + Demokratik Akıl + Sürdürülebilirlik
Bir kent yüzlerce yıl boyunca bilgi üretir.
Yaşadığı afetlerden, kurduğu ulaşım sistemlerinden, ekonomik krizlerden, göçlerden, mahalle kültüründen, ticaret alışkanlıklarından, kamusal alanlarından, başarılı ve başarısız yönetim kararlarından sürekli bir deneyim biriktirir.
Bu birikim görünmez olabilir ama yok değildir.
Kentsel zekânın ilk şartı, bu birikimi fark etmek ve karar süreçlerine dahil etmektir.
Teknoloji Neden Çarpan?
Formülün ikinci tarafı:
Teknolojik Çarpan = Veri × Teknoloji × Yapay Zekâ
Veri, dijital sistemler ve yapay zekâ bugün kent yönetimine geçmişte sahip olmadığımız imkanlar sunuyor.
Ama ben teknolojiyi kentsel zekânın kendisi olarak görmüyorum.
Teknolojinin görevi, kentin sahip olduğu birikimi daha iyi okumak, görünmeyen ilişkileri ortaya çıkarmak, riskleri daha erken görmek ve yöneticilerin daha iyi karar almasını sağlamaktır.
Bu yüzden teknoloji hedef değil, çarpandır.
Experience is Bigger than AI
Yapay zekânın kapasitesi çok hızlı büyüyor.
Ancak şehirler yalnızca veri setlerinden oluşmuyor.
Bir mahallede yaşayan insanın yıllar içinde edindiği deneyim, bir esnafın sokağı okuma biçimi, bir belediye çalışanının sahadaki gözlemi veya bir kentlinin günlük hayatında fark ettiği küçük bir sorun her zaman veri tabanlarında bulunmayabilir.
Bu nedenle sık kullandığım bir ifade var:
Experience is bigger than AI.
Bu ifade yapay zekâya karşı olmak anlamına gelmiyor.
Tam tersine, yapay zekânın insan deneyimiyle birleştiğinde çok daha güçlü hale geldiğini anlatıyor.
Kent Hafızası Geleceğin Kararına Nasıl Dönüşür?
Kent hafızasını yalnızca geçmişi hatırlamak olarak görmüyorum.
Gerçek değer, geçmişte öğrenilen bilginin gelecekte kullanılmasında ortaya çıkıyor.
Bir kent geçmişte yaşadığı bir selden öğrenip altyapısını değiştiriyorsa, bir ulaşım krizinden yeni bir mobilite politikası çıkarıyorsa veya geçmişteki bir planlama hatasını tekrar etmiyorsa hafıza artık aktif bir yönetim kapasitesine dönüşmüştür.
Ben buna:
Kent Hafızasından Kentsel Zekâya
diyorum.
Nasıl Bir Kent Yönetimi Öneriyorum?
Kentsel Zekâ yaklaşımında kent yönetiminin üç temel yeteneğe sahip olması gerektiğini düşünüyorum:
Geçmişten öğrenmek.
Bugünü doğru okumak.
Geleceğe daha iyi kararlar üretmek.
Bu nedenle kentsel zekâ yalnızca teknoloji politikası değildir.
Ulaşım, afet yönetimi, çevre, ekonomi, kamusal alan, enerji, sosyal politikalar, demokrasi, yönetişim ve yaşam kalitesi birlikte düşünülmelidir.
Kent yönetiminin gerçek başarısı, bu alanlar arasındaki ilişkileri görebilme kapasitesinde ortaya çıkar.
Kentsel Zekâ’nın CityLab’deki Karşılığı
Kentsel Zekâ yaklaşımını yalnızca teorik bir fikir olarak bırakmak istemiyorum.
CityLab bünyesinde bu yaklaşımı ölçülebilir, karşılaştırılabilir ve uygulanabilir hale getirmek üzerine çalışıyoruz.
CityLab Score AI ve geliştirdiğimiz diğer araştırma ve değerlendirme modelleri, Kentsel Zekâ kavramının kent yönetiminde nasıl uygulanabileceğini ortaya koymayı amaçlıyor.
Benim için teorinin gerçek değeri, uygulamaya dönüşebildiği noktada ortaya çıkıyor.
Daily Sabah’ta Urban Intelligence
Kentsel Zekâ yaklaşımımın Daily Sabah’ta yayımlanan “Beyond Smart Cities: Building Urban Intelligence from Memory” başlıklı yazıda ele alınması bu çalışmalar açısından önemli bir adım oldu.
Aşağıdaki linke tıklayarak okuyabilirsiniz.
https://www.dailysabah.com/life/beyond-smart-cities-building-urban-intelligence-from-memory/news/amp
Yazıda kent hafızası, insan deneyimi, yerel bilgi, teknoloji ve yapay zekâ arasındaki ilişki üzerinden geliştirdiğim Urban Intelligence yaklaşımı ve CityLab’ın bu alandaki çalışmaları değerlendirildi.
Bu yayın, yaklaşımın daha geniş ve uluslararası bir okuyucu kitlesine ulaşması açısından önemli bir referans oluşturdu.
Kentsel Zekâ Ne Söylüyor?
Benim için Kentsel Zekâ’nın özü şu:
Bir kent yalnızca teknoloji kullandığı için akıllı olmaz.
Geçmişinden öğrenebiliyor, bugününü doğru okuyabiliyor ve geleceğine daha iyi kararlar verebiliyorsa zekidir.
Bu yaklaşımı şu formülle özetliyorum:
Kentsel Zekâ = Kent Birikimi × Teknolojik Çarpan
Serdar Aslan
Kentbilimci | Kentsel Zekâ Araştırmacısı | Akıllı ve Sürdürülebilir Şehirler Uzmanı
Kentsel Zekâ yaklaşımının yapay zekâ çağındaki gelişimini ele aldığım ‘Yapay Zekâ Çağında Kentsel Zekâ’ yazımı okuyabilirsiniz.
#KentselZekâ #SerdarAslan #KentHafızası #KentYönetimi #AkıllıŞehirler #YapayZekâ #UrbanIntelligence #CityLab